Kim: Okyanus ve iklim fizikçisi Marilena Oltmanns ve ekibi; Ne: Kuzey Atlantik’teki soğuk anomalinin Avrupa’da sıcak hava dalgalarını tetiklemesi; Ne zaman: 2024 araştırması ve önceki yıllara ait çalışmalar; Nerede: Subpolar Kuzey Atlantik bölgesi, Almanya ve Danimarka araştırma merkezleri; Nasıl: Grönland buzlarının erimesiyle tatlı su akışı, jet akıntısının yön değişikliği; Neden: Soğuk lekenin atmosfer ve okyanus dolaşımını yeniden şekillendirmesi.
Soğuk Lekenin Oluşumu ve Jet Akıntısına Etkisi
Marilena Oltmanns, Bremen Üniversitesi’nden yaptığı açıklamada, Kuzey Atlantik’in subpolar kısmında güçlü bir soğuk leke bulunduğunu ve bu bölgenin rüzgarlar ile jet akıntısı için bir rehber gibi davrandığını belirtti. Soğuk su kütlesi, jet akıntısını kuzeye doğru bükerek Avrupa’nın üzerindeki sıcaklık kubbesinin oluşmasına yol açıyor.
Grönland Buzları ve Tatlı Su Akışı
2024 yılında Oltmanns liderliğindeki çalışma, Grönland buzlarının erimesiyle okyanusa büyük miktarda tatlı su girdiğini ve bu durumun Kuzey Atlantik yüzeyini soğuttuğunu gösterdi. Soğuk su, jet akıntısının rotasını değiştirerek sıcak hava kütlesinin Avrupa üzerine sıkışmasına neden oluyor.
Geçmiş Araştırmalar ve Soğuk Lekenin Önceden Belirleyici Rolü
2016’da yapılan bir analiz, 1980’lerden beri Avrupa’yı etkileyen büyük sıcak hava dalgalarının soğuk anomalilerin yaygın bir öncüsü olduğunu ortaya koymuştu. 2023 yılında GEOMAR Helmholtz Okyanus Araştırmaları Merkezi’nden Sabine Bischof, soğuk lekenin dahil edildiği simülasyonların, daha uzun ve yoğun sıcak dalgalarını doğruladığını ifade etti.
Dünya Genelinde Sıcaklık Trendleri
2019 araştırması, 1900’den bu yana deniz yüzeyi sıcaklıklarının ortalama 1 °C artarken, soğuk leke bölgesinin 0,9 °C soğuduğunu raporladı. Bu soğuma, bölgesel iklim dinamiklerini değiştirerek Avrupa’da aşırı sıcaklıkların daha sık görülmesine zemin hazırlıyor.
Soğuk Lekenin Kaynağı Üzerine Yeni Tartışmalar
Geçtiğimiz ay yayımlanan bir çalışma, soğuk lekenin nedenini iki ana hipotezle ele aldı: deniz yüzeyinden ısı kaybı mı yoksa zayıflayan Atlantik Merkezî Akıntısı (AMOC) mı? Potsdam İklim Etkisi Araştırma Enstitüsü’nden Stefan Rahmstorf, “Soğuk leke, okyanus yüzeyinden daha fazla ısı kaybedilmesinden değil, akıntıların bölgeye daha az ısı taşımasından kaynaklanıyor” dedi.
Bu bulgular, Avrupa’nın yaz aylarında diğer kıtalara göre daha hızlı ısınmasının ardındaki mekanizmayı netleştiriyor ve iklim politikalarının şekillendirilmesinde yeni bir perspektif sunuyor.
Kuzey Atlantik | Grönland Buzları | Jet Akıntısı | AMOC | Sıcak Hava Dalgası