Florida'daki Applied Molecular Evolution Vakfı'ndan kimya profesörü Steve Benner ve ekibi, NASA'nın 1970'lerde Mars'a gönderdiği Viking uzay araçlarının topladığı verileri yeniden yorumlayarak çarpıcı bir iddiada bulundu. Benner'e göre, bu görevler aslında Kızıl Gezegen'de yaşama dair kanıtlar buldu, ancak veriler yanlış yorumlandığı için bu keşif göz ardı edildi. Yaklaşık 50 yıldır süregelen "Mars'ta yaşam bulunamadı" görüşünün, bilimsel bir yanılgıya dayandığı öne sürülüyor.
Viking Görevleri ve Yaşam Arayışı
1976 yılında Mars'a iniş yapan Viking 1 ve Viking 2 uzay araçları, yüzeyde yaşam olup olmadığını anlamak için üç farklı deney gerçekleştirdi. Bu deneylerden alınan sonuçlar başlangıçta olumlu görünse de, araçlardaki Gaz Kromatografisi-Kütle Spektrometresi (GC-MS) cihazının organik molekülleri tespit edememesi, projenin baş bilim insanı Gerald Soffen'i "Beden yoksa, yaşam da yok" şeklinde bir sonuca yöneltti. Bu yorum, uzun yıllar boyunca Mars'ta yaşam olmadığına dair genel kabul gören görüşü pekiştirdi ve ders kitaplarına girdi.
GC-MS Verilerinin Gizemi
Benner ve ekibinin analizlerine göre, asıl sorun cihazın bulduğu verilerde değil, bu verilerin nasıl yorumlandığında yatıyor. GC-MS deneyinde Mars toprağı önce ısıtılarak karbondioksitten arındırıldı, ardından daha yüksek sıcaklıklara çıkarılarak organik maddelerin buharlaştırılması hedeflendi. Ancak beklenenin aksine, organik moleküller yerine ikinci bir karbondioksit patlaması ve az miktarda metil klorür ile metilen klorür tespit edildi. Viking ekibi, bu durumu Mars'taki güçlü bir oksitleyici maddenin organik maddeleri yok ettiğine bağladı. Metil klorür ise Dünya'daki temizlik kimyasallarından kaynaklanan bir bulaşma olarak değerlendirildi.
Ancak Benner, metil klorürün bir temizlik solventi olmadığını, eksi 24 derecede kaynayan bir gaz olduğunu vurguluyor. Bu durum, Viking ekibinin yorumlarının sorgulanmasına neden oluyor.
Perklorat Keşfi ve Yeni Perspektifler
Yıllarca çözülemeyen bu bilmeceye ışık tutan önemli bir gelişme, 2008 yılında NASA'nın Phoenix aracı tarafından Mars yüzeyinde perklorat keşfedilmesi oldu. Perklorat, güçlü bir oksitleyici madde olup, meteorlarla gelen organik maddeleri zamanla yok edebilecek etkiye sahip. Bu keşif, Viking'in "çok güçlü oksitleyici" varsayımını destekler nitelikteydi.
2010 yılında ise NASA astrobiyoloğu Rafael Navarro-González, organik maddeler ile perkloratın birlikte ısıtıldığında, sonuçta büyük oranda karbondioksit ve az miktarda metil klorür oluştuğunu gösteren bir deney yaptı. Benner'e göre bu sonuç, Viking'in karşılaştığı gizemli verileri birebir açıklıyor ve Mars'ta organik moleküllerin varlığına işaret ediyor.
Diğer Deneyler Yaşamı mı Gösteriyordu?
Eğer Mars'ta organik moleküller varsa, Viking araçlarındaki diğer üç yaşam deneyinde de yaşam tespit edilmiş olabileceği ihtimali güçleniyor. Bu durumda, Viking ekibinin varsaydığı "bugüne kadar hiç bulunamamış oksitleyiciye" gerek kalmıyor. Label Release deneyinin baş araştırmacısı Gil Levin, deneyinin Mars'ta yaşam bulduğuna hayatı boyunca inandığını belirtiyor. Bu durum, yaşam bulgularının göz ardı edilmiş olabileceği fikrini destekliyor.
BARSOOM Modeli ve Gelecek Çağrıları
Benner ve ekibi, olası Mars mikroplarının nasıl olabileceğine dair BARSOOM adını verdikleri bir model geliştirdi. Bu modele göre, Mars'taki mikroplar fotosentez yapan ototrof bakteriler olabilir. Gündüz oksijen üreten ve gece uykuya geçen bu canlılar, ürettikleri oksijeni depolayarak tekrar aktif olduklarında kullanıyor olabilir. Bu durum, Viking'in oksijen salımı tespit eden Gas Exchange deneyini de açıklayabilir.
Benner, GC-MS verilerinin yanlış yorumlanmasının, Mars'taki yaşam araştırmalarını yarım asır geriye attığını düşünüyor. Bilimsel bir tartışma yerine, "Viking yaşam bulamadı" görüşünün resmi bir dogma haline geldiğini ve ders kitaplarına yerleştiğini belirtiyor. Viking 1 ve 2'nin Mars'a inişinin 50. yılı yaklaşırken Benner, bu konunun yeniden ve açık bir şekilde tartışılması çağrısında bulunuyor. Bu yeni yorumlar, Mars'ta yaşam arayışına dair bakış açımızı değiştirebilir ve gelecekteki görevler için yeni hedefler belirleyebilir. Bu konuda daha fazla bilgi için Mars'ın Wikipedia sayfasını inceleyebilirsiniz.