Anayasa Mahkemesi (AYM), nöbetçi noterlik sistemini düzenleyen kanun maddesini anayasaya aykırı bulup iptal etti. Karar, 79 milyon vatandaşı doğrudan ilgilendirirken, noterlik mesleği için de dönüm noktası niteliğinde. Mahkeme, mevcut düzenlemenin mesleki özgürlük ve eşitlik ilkelerini ihlal ettiğine hükmetti.
AYM'nin gerekçesi: Mesleki özgürlük ihlali
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Noterlik Kanunu'nun 78. maddesinin "nöbetçi noter" hükmünü çoğunluk oyuyla iptal etti. Mahkeme, noterin serbest meslek niteliğini taşıdığını, ancak nöbetçilik yükümlülüğü bu özgürlüğü kısıtladığını kaydetti. Gerekçede, noterin müşteri seçme hürriyetinin kısıtlandığı, ekonomik dengenin bozulduğu ve bu durumun Anayasa'nın 26. ve 48. maddelerine aykırı düştığı belirtildi.
Karar Resmi Gazete'de yayımlanma tarihiyle yürürlüğe girecek. Bu süreçte mevcut nöbetçi noterler görevlerine devam edebilecek, ancak yeni atamalar yapılamayacak. Adalet Bakanlığı'nın yeni bir düzenleme getirmesi bekleniyor.
Sektörden ilk tepkiler: "Hukuki boşluk oluşmamalı"
Türkiye Noterler Birliği Başkanı, kararın saygı duyulduğunu ancak uygulama sürecinde hukuki boşluğun önlenmesi gerektiğini vurguladı. Birliğin yazılı açıklamasında şu noktalar öne çıktı:
- Vatandaşların acil işlemlerde victim olmaması için geçiş süresi uzatılmalı.
- Yeni modelde noterlerin gönüllülük esasına dayalı sistem öneriliyor.
- Dijital noterlik altyapısının güçlendirilmesi acil bir ihtiyaç.
İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyükşehirlerde nöbetçi noter yoğunluğunun yüksek olduğu belirtilirken, kırsal alanlardaki erişim sorunlarının derinleşebileceği uyarıldı.
Vatandaş ne yapmalı? Süreç nasıl işleyecek?
Karar henüz Resmi Gazete'de yayımlanmadığı için mevcut sistem aynen devam ediyor. Vatandaşlar nöbetçi noter listesini e-Devlet veya noter odası sitelerinden takip edebilir. Adalet Bakanlığı, kararın gerekçesini inceleyip 3 ay içinde yeni bir tasarı hazırlayacağını sinyallerdi.
Yeni düzenlemede nöbetçilik gönüllü olacak, noterler bu hizmeti vermek isteyip istemeyeceğini kendileri karar verecek. Bu da rekabeti artırarak hizmet kalitesini yükseltebilir.
Dijitalleşme fırsatı mı, kaos mu?
Uzmanlar, AYM karasının dijital noterlik altyapısını hızlandıracaklarını öngörüyor. Uzaktan kimlik doğrulama ve e-imza entegrasyonu ile fiziksel nöbet ihtiyacının azalacağı savunuluyor. Ancak geçiş döneminde, özellikle yoksul kesimin ve yaşlı vatandaşların erişim sorunları yaşayabileceği riski gündemde.
Yeni modelde öne çıkan senaryolar
- Gönüllü nöbetçi havuzu: Noterler talep yoğunluğuna göre kendilerini kaydeder.
- Bölge bazlı atama: Adalet Bakanlığı adil dağılım sağlar.
- Tamamen dijital: Fiziksel nöbet kalkar, her işlem online yapılır.
Adalet Bakanı, kararın gerekçesini incelediklerini, vatandaş hakları gözetilerek en kısa sürede çözüm üreteceklerini açıkladı. Meclis Gündüz Komisyonları'nda görüşülecek tasarı, yaz döneminde Kanunlaşabilir.