Bilim insanları, Cambridge Üniversitesi ekibiyle birlikte geliştirdiği yapay zeka destekli aşıyı, İstanbul Üniversitesi laboratuvarlarında insan denekleri üzerinde test etti. Testler, 15 Mart 2026’da başlatıldı ve ilk sonuçlar, aşının güvenli olduğunu ve farklı coronavirüs türlerine karşı antikor üretimini tetiklediğini gösterdi. Araştırmacıların amacı, Covid-19’un mevcut varyantlarına ek olarak, gelecekte hayvanlardan insanlara geçebilecek yeni coronavirüslere karşı koruma sağlayan geniş kapsamlı bir aşı geliştirmek.
Yapay Zekanın Rolü
Yapay zeka, binlerce coronavirüsün genetik verilerini analiz ederek, virüsler arasında ortak kalan ve mutasyona uğraması düşük bölgeleri belirledi. Bu bölgeler, SARBEKOVİRÜS ailesinin ortak özellikleri olarak tanımlandı ve aşı tasarımının temelini oluşturdu. Geleneksel aşılar belirli bir virüsü hedef alırken, yapay zeka bu ortak bölgeleri bulduğunda, aşı daha geniş bir koruma sağlayabilir.
DNA Tabanlı Yaklaşım
Yeni aşı, mRNA teknolojisi yerine DNA tabanlı bir yöntem kullanıyor. DNA aşıları, daha dayanıklı oldukları için depolama ve taşınma süreçlerinde soğuk zincir gereksinimini azaltıyor. Bu özellik, özellikle gelişmekte olan ülkelerde lojistik zorlukları hafifletebilir.
İğnesiz Uygulama
Aşı, yüksek basınçlı sıvı sistemi sayesinde deri yoluyla uygulanabiliyor. Bu yöntem, iğne kullanımını ortadan kaldırarak, aşılamayı daha erişilebilir ve kabul edilebilir kılıyor.
Gelecekteki Pandemi Koruması
Bilim insanları, geniş kapsamlı aşıların henüz ortaya çıkmamış virüslere karşı da belirli düzeyde koruma sağlayabileceğini öne sürüyor. Örneğin, Bundibugyo türü Ebola virüsü gibi mevcut aşıların etkili olmadığı durumlarda, bu tür aşılar önemli bir çözüm sunabilir.
İlk Sonuçların Değerlendirmesi
Deneklerde aşı, farklı sarbekovirüs türlerini tanıyabilen antikor üretimini tetikledi. Ancak uzmanlar, bağışıklık yanıtının henüz sınırlı olduğunu ve korumanın süresinin belirsiz olduğunu belirtiyor. Yine de, yapay zekanın pandemilere karşı “varyantlardan etkilenmeyen” aşılar tasarlayabileceği yönündeki ilk adım, bilim camiasında büyük ilgi uyandırdı.