Kim: İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel ve ABD Başkanı Donald Trump.
Ne: İsrail, Türkiye'nin satın almak istediği F-35 savaş uçaklarında kendi geliştirdiği ileri teknolojinin yer almayacağını duyurdu.
Nerede: Bu açıklama, Yunanistan'da yayımlanan Kathimerini gazetesine verildi.
Ne Zaman: Açıklama, ABD Başkanı Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu ile yaptığı görüşmenin ardından geldi.
Neden: İsrail, Türkiye'ye F-35 satışı konusunda ABD ile anlaşmaya karşı olduğunu ve bu satışın kendi güvenlik çıkarlarını tehdit edebileceğini düşünüyor.
Nasıl: İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı, Türkiye'ye satılacak F-35'lerde İsrail menşeli yüksek teknolojinin bulunmayacağını net bir dille ifade etti.
F-35 Satışı Gerilimi Tırmanıyor
Amerika Birleşik Devletleri'nin F-35 savaş uçaklarının Türkiye'ye satışı konusunda yaşanan gelişmeler, uluslararası ilişkilerde yeni bir gerilimi tetikledi. ABD Başkanı Donald Trump'ın, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmede Türkiye'ye F-35 satışı konusunda olumlu sinyaller vermesi, İsrail'i harekete geçirdi. Trump, "Onlar, bunu asla İsrail'e karşı kullanmayacak, söz veriyorum" diyerek Türkiye'ye satışın ciddi şekilde değerlendirildiğini belirtti. Ancak bu açıklama sırasında Netanyahu'nun tepkisiz kalması dikkat çekti.
İsrail'in Temkinli Yaklaşımı
Netanyahu, Trump ile görüşmesinden önce yaptığı açıklamalarda, Türkiye'ye F-35 satışına karşı olduğunu ve bu konuyu ABD Başkanı ile görüşeceğini belirtmişti. Ancak Trump'ın Türkiye lehine yaptığı açıklama, İsrail'in endişelerini artırdı. İsrail Dışişleri Bakan Yardımcısı Sharren Haskel, bu gelişmelerin ardından yaptığı açıklamada, Türkiye'nin satın almak istediği F-35'lerde İsrail'e ait "ileri teknolojinin" bulunmayacağını kesin bir dille ifade etti. Haskel, İsrail'in bu konudaki tutumunun net olduğunu ve Washington ile Ankara arasında olası bir anlaşmaya karşı olduklarını vurguladı.
İsrail Teknolojisi F-35'lerden Çıkarılıyor
Kathimerini gazetesine konuşan Haskel, F-35'lerde kullanılan yüksek teknolojinin önemli bir bölümünün İsrail menşeli olduğunu hatırlattı. Bu teknolojinin, Türkiye'nin alabileceği F-35'lerde yer almayacağını belirten Haskel, İsrail'in ABD ile Türkiye arasında F-35'ler konusunda yapılacak bir anlaşmaya temkinli ve karşıt yaklaştığını kaydetti. Bu durum, Türkiye'nin F-35 programına katılım sürecindeki rolünü ve İsrail'in bu programdaki konumunu yeniden gündeme getirdi.
Türkiye'nin F-35 Programındaki Yeri
Türkiye, 2002 yılı haziran ayında F-35 programına geliştirme aşamasında dahil oldu. Programın başlangıcında 175 milyon dolarlık bir ödeme yapan Türkiye, üretim sürecinde de aktif rol aldı. Üretilen F-35'lerin yaklaşık 24 bin gövde parçasından 817'sini ve 3 bin motor parçasından 188'ini Türkiye tedarik etti. Bu parça tedariki 2021 yılına kadar devam etti. Ancak, S-400 hava savunma sistemi tedariki nedeniyle ABD, 2018 yılında Türkiye'yi F-35 programından çıkarma kararı aldı. Bu karar, Türkiye'nin programa yaptığı yatırımları ve teslim aldığı uçakları da etkiledi.
Program Maliyetleri ve Teknolojik Avantajlar
Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanı Prof. Dr. İsmail Demir, Türkiye'nin programdan çıkarılmasının maliyetleri artırdığını belirtmişti. Demir'e göre, bu durumun programın maliyetini 500-600 milyon dolar civarında artırdığı ve uçak başına maliyeti 7-8 milyon dolar yükselttiği tahmin ediliyor. İsrail'in F-35 programında ana geliştirici olmamasına rağmen, uçakların elektronik savaş sistemlerine yönelik geliştirmeler yaptığı biliniyor. ABD'nin İsrail ile yaptığı anlaşma kapsamında "Adir" olarak adlandırılan ve gelişmiş elektronik savaş yeteneklerine sahip bir F-35 versiyonu kullandığı biliniyor. Bu durum, Türkiye'ye satılacak F-35'lerde bu özel teknolojilerin yer almayacağı anlamına geliyor.
Elektronik Savaş Yetenekleri ve Güvenlik Endişeleri
İsrail'in F-35 filosunu kendi geliştirdiği Elint Elektronik savaş yetenekleriyle donattığı belirtiliyor. F-35'in gelişmiş sensörleri, düşman hedeflerini tespit etme ve tehditler hakkında pilotları bilgilendirme konusunda kritik rol oynuyor. Bu teknoloji, özellikle İran gibi bölgesel rakiplerin hava savunma sistemlerini tespit etme, karıştırma veya devre dışı bırakma potansiyeline sahip. İsrail'in bu teknolojik üstünlüğünü koruma isteği, Türkiye'ye F-35 satışı konusundaki temkinli yaklaşımının temel nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu durum, uluslararası silah satışlarında teknolojik üstünlüğün ne kadar önemli bir faktör olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor. F-35'lerin teknik detayları hakkında daha fazla bilgi için Wikipedia'daki F-35 Lightning II sayfasını inceleyebilirsiniz.
