İstanbul Depreme Ne Kadar Hazır? Uzmanlar Endişeli, Çözüm Yolları Masada

İstanbul, olası bir Marmara depreminin yıkıcı etkilerine ne kadar hazır? Bilimsel veriler ve uzman görüşleri, şehrin ve çevresindeki bölgelerin büyük bir depremle karşı karşıya kalma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteriyor. Bu durum, 16 milyonluk mega kentte yaşayan milyonlarca insan için ciddi bir endişe kaynağı oluşturuyor. Peki, geçmişte büyük yıkımlara sahne olmuş bu coğrafyada, yeni bir felakete karşı ne gibi önlemler alınıyor? NTV'nin gündeme getirdiği bu kritik soruya, alanında uzman isimler yanıt veriyor.

Deprem Gerçeği Kapıda: Bilimsel Tahminler ve İstanbul'un Durumu

Marmara Denizi'nde beklenen büyük depremin ne zaman, nerede ve ne büyüklükte olacağını kesin olarak bilmek mümkün değil. Ancak bilimsel çalışmalar, depremin büyüklüğünün 7'nin üzerinde olacağını ve başta İstanbul olmak üzere Marmara'ya kıyısı olan tüm illerde ciddi hasara yol açacağını öngörüyor. Bu senaryo, özellikle İstanbul için korkutucu boyutlarda. Şehirdeki mevcut yapı stokunun ne kadarının depreme dayanıklı olduğu ve olası bir sarsıntıda ne kadarının ayakta kalabileceği soruları, acil çözüm bekleyen konuların başında geliyor.

Yapı Stokunun Risk Durumu

Profesör Doktor Okan Tüysüz, İstanbul'daki yapıların büyük bir kısmının depreme karşı yetersiz olduğunu vurguluyor. Şehirde bulunan yaklaşık 1 milyon 160 bin binanın yaklaşık %70'inin deprem dayanıklılığı açısından risk taşıdığı belirtiliyor. Bu binalar arasında, olası bir depremde yıkılma veya ağır hasar alma ihtimali yüksek olan 93 bin yapının bulunduğu tahmin ediliyor. Bu durum, deprem hazırlıklarının ne kadar acil ve kapsamlı olması gerektiğini gözler önüne seriyor.

Kentsel Dönüşüm: Umut Işığı mı, Yetersiz Bir Çözüm mü?

İstanbul'un deprem gerçeğiyle yüzleşmesi ve olası felaket senaryolarının önüne geçilmesi için en çok dile getirilen çözüm, kentsel dönüşüm. Ancak bu alandaki çalışmaların hızı ve etkinliği konusunda farklı görüşler mevcut. Yıldız Teknik Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ali Koçak, İstanbul'da kendi kendine yıkılacak durumda olan 50 bin civarında bina bulunduğunu ve kentsel dönüşümün yetersiz kaldığını ifade ediyor. Koçak, insanların mevcut binalara olan güvensizliğinin haklı olduğunu ve küçük sarsıntılarda bile yıkılabilecek yapılar olduğunu belirtiyor. Bu durum, kentsel dönüşüm sürecinin hızlandırılması ve daha etkin hale getirilmesi gerektiğini gösteriyor.

Dönüşümde Son Durum ve Gecikmenin Etkileri

İstanbul'da yaklaşık 1,5 milyon yapının risk altında olduğu ve bunların 600 bininin acilen dönüştürülmesi gerektiği tespit edilmiş durumda. 2012 yılından bu yana ise sadece 927 bin bağımsız bölümün dönüşümü tamamlanabilmiş. Yaklaşık 300 bin bağımsız bölümün dönüşüm süreci ise halen devam ediyor. Jeolog Prof. Dr. Şükrü Ersoy, 1999 depremi sonrası geçen çeyrek asırlık sürenin iyi değerlendirilemediğini ve mevcut hızla bile yapılacak işin çok fazla olduğunu dile getiriyor. Ersoy, bu nedenle hedeflerin küçültülmesi gerektiğini ve Marmara'da olası bir depremde öncelikle sahil bölgelerinin etkileneceğini belirtiyor.

En Riskli Bölgeler ve Yapısal Sorunlar

İstanbul'da riskli binaların yoğunlaştığı bölgeler arasında Esenyurt, Küçükçekmece ve Büyükçekmece öne çıkıyor. Bu üç ilçede 2 milyondan fazla insan yaşıyor. Daha da endişe verici olanı, riskli kabul edilen binaların %30'unun 2000 yılı sonrası, yani 99 depremi sonrası yeni yönetmeliklerle yapılmış olmasına rağmen sorunlu görülmesi. Okan Tüysüz, İstanbul'un en riskli bölgelerinin güneyde, Marmara Denizi'ne bakan ilçeleri olduğunu ve nüfus yoğunluğunun da bu bölgelerde fazla olması nedeniyle önceliğin buralarda nüfusun azaltılması olması gerektiğini savunuyor.

Kuzeye Doğru Yerleşim Önerisi

Mimar Sinan Genim, İstanbul'un mevcut nüfus yoğunluğuna göre planlanmadığını ve şehrin acilen planlanması gerektiğini belirtiyor. Genim, özellikle yoğun mahallelerin kuzeye doğru kaydırılmasını öneriyor. İstanbul'un coğrafi yapısı göz önüne alındığında, yoğunluğun Marmara kıyısında Gebze'den Halkalı'ya kadar uzanan bir hat üzerinde toplandığına dikkat çekiyor.

Uzmanlardan Ortak Çağrı: Ada Bazlı Dönüşüm ve Denetim

Uzmanlar, kentsel dönüşümde "bina bazında değil, ada bazında" bir yaklaşıma geçilmesi gerektiğini vurguluyor. Dönüşümün uzman eller tarafından yapılması ve müteahhitlik hakkının sınırlandırılması gerektiği de sıkça dile getirilen öneriler arasında. Sinan Genim, Türkiye'de 490 bin müteahhit belgesi olduğunu ve bunun gözden geçirilmesi gerektiğini, Almanya'da bu sayının 5 bin olduğunu hatırlatarak, Türkiye'de de bu sayının 5 bini geçmemesi gerektiğini savunuyor. Denetimlerin sıkılaştırılması ve taviz verilmemesi gerektiği de uzmanların üzerinde durduğu hayati bir konu.

Denetimlerin Önemi ve İstismar Riski

Okan Tüysüz, inşaat işinin istismara çok uygun olduğunu belirterek, yapılacak tüm yapılarda denetimin son derece ciddiye alınması ve sağlam bir denetim mekanizması kurulması gerektiğini vurguluyor. Denetimlerin sıkılaştırılması, olası bir depremde yaşanacak can ve mal kaybını en aza indirmek için kritik önem taşıyor.

Sadece İstanbul Değil, Tüm Marmara Bölgesi Dönüşmeli

Deprem hazırlıklarının sadece İstanbul ile sınırlı kalmaması gerektiği de uzmanlar tarafından sıkça dile getiriliyor. Tekirdağ, Edirne'nin bir kısmı, Çanakkale, Balıkesir, Yalova, Bursa, Kocaeli ve Sakarya gibi Marmara Bölgesi'ndeki tüm illerin de bu depremden etkileneceği öngörülüyor. Okan Tüysüz, bu illerin tamamında önemli oranda hasar gelişebileceği uyarısında bulunuyor. Bu nedenle, dönüşümün tüm bölgeyi kapsaması ve 2000 yılı öncesi tüm binaların dönüştürülmesi gerektiği belirtiliyor.

Deprem Sonrası Tahliye Planı: Hayati Bir Gereklilik

Olası bir depremde en önemli konulardan biri de kentin tahliyesi. 17 Ağustos 1999'daki Büyük Marmara Depremi'nde yaşanan acılar ve kayıplar, tahliye planlarının ne kadar hayati olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Yaklaşık 18 bin kişinin hayatını kaybettiği, on binlerce kişinin yaralandığı ve yüz binlerce yapının yıkıldığı deprem, bölge halkına ağır bir bedel ödetmişti. Bu nedenle, hem İstanbulluların hem de deprem korkusuyla yaşayan tüm bölge halkının en büyük beklentisi, deprem hazırlıklarının hızla tamamlanması. Bu hazırlıklar arasında kentsel dönüşümden binaların güçlendirilmesine, denetimlerden tahliye planlarına kadar geniş bir yelpaze bulunuyor. Milyonlarca insanın kaderi, bu hazırlıkların ne kadar etkin ve hızlı bir şekilde tamamlanacağına bağlı.