Kim: Teknoloji devi Meta. Ne: Facebook, Instagram ve WhatsApp platformlarında yayımlanan dolandırıcı reklamlara bilerek tolerans göstermek. Nerede: Küresel çapta, özellikle Çinli reklamverenler aracılığıyla. Ne zaman: Son dört yıl ve özellikle 2024 yılı. Neden: Yüksek reklam gelirleri elde etmek. Nasıl: Kendi iç analizleri ve belgeleriyle ortaya çıkan bir skandal.
Meta'nın Gelir Kaygısı ve Dolandırıcılık
Meta'nın kendi iç analizleri, şirketin platformlarında yer alan dolandırıcı reklamlara karşı isteksiz davrandığını gözler önüne seriyor. Özellikle Çinli reklamverenlerden elde edilen gelir, bu durumun temel nedeni olarak öne çıkıyor. 2024 yılı itibarıyla Çinli reklamverenlerden elde edilen yaklaşık 18 milyar dolarlık gelirin önemli bir kısmı, yani 3 milyar doların üzerinde bir meblağ, dolandırıcılık, yasa dışı kumar ve platform kurallarına aykırı diğer içeriklerden kaynaklanıyor.
Çin: Meta'nın En Büyük Gelir Kaynağı ve Dolandırıcılık Merkezi
Çin'de Meta'nın sosyal medya platformları yasaklı olmasına rağmen, Çinli şirketlerin yabancı kullanıcılara yönelik reklam vermesine izin verilmesi dikkat çekici bir çelişki. Bu durum, Meta'nın Çin'den elde ettiği reklam gelirlerini önemli ölçüde artırdı. Ülke, şirketin küresel gelirinin yaklaşık yüzde 11'ini oluşturuyor. Reuters'ın incelediği belgeler, Çin'in Meta platformlarındaki dolandırıcılık reklamlarının dünya genelindeki en büyük kaynağı olduğunu ortaya koyuyor. Şirket içi sunumlarda Çin, Meta tarafından "en büyük dolandırıcılık ihraç eden ülke" olarak tanımlanıyor. Belgelerde, Çin kaynaklı dolandırıcı reklamların küresel toplamın yaklaşık dörtte birini oluşturduğu belirtiliyor.
Dolandırıcılığın Mağdurları ve Etkileri
Bu dolandırıcılık faaliyetlerinin mağdurları geniş bir kitleyi kapsıyor. Tayvan'da sahte sağlık ürünleri satın alan tüketicilerden, ABD ve Kanada'da yatırım dolandırıcılığıyla birikimlerini kaybeden kişilere kadar pek çok insan bu durumdan etkileniyor. Bu tür dolandırıcılıklar, bireylerin finansal güvenliğini tehdit ederken, aynı zamanda platformların güvenilirliğine de zarar veriyor.
Kısa Süreli Önlemler ve Geri Adımlar
Meta, 2024'ün ilk yarısında Çin kaynaklı dolandırıcılıkla mücadele için özel bir ekip kurdu. Alınan önlemlerle sorunlu reklamların oranı yüzde 19'dan yüzde 9'a düşürüldü. Ancak belgeler, Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in müdahalesinin ardından bu ekibin çalışmalarının durdurulduğunu gösteriyor. Bu süreç sonrasında Çin odaklı dolandırıcılıkla mücadele ekibi dağıtıldı, yeni Çinli reklam ajanslarına yönelik kısıtlamalar kaldırıldı ve etkili olduğu tespit edilen bazı önlemler rafa kaldırıldı. Sonuç olarak, 2025 ortasına gelindiğinde yasaklı reklamların oranı yeniden yükselerek yüzde 16'ya ulaştı.
Özel Ayrıcalıklar ve Denetim Boşlukları
Meta, Çin'deki reklam satışlarının büyük bölümünü 11 büyük ajans üzerinden yürütüyor. Bu "üst düzey" ajanslar, Meta'dan yaklaşık yüzde 10 komisyon alıyor ve "beyaz liste" gibi özel korumalardan yararlanıyor. Bu sistem kapsamında, Çinli ajanslar üzerinden verilen şüpheli reklamlar otomatik olarak kaldırılmıyor, insan incelemesine alınıyor. İncelemeler günlerce sürebiliyor veya hiç yapılmayabiliyor. Bu süre zarfında reklamlar yayında kalmaya devam ediyor. Meta belgelerinde bu durumun dolandırıcıların “amaçlarına ulaşması için yeterli süre sağladığı” açıkça ifade ediliyor. Bu durum, reklamcılık etiği ve denetim mekanizmalarının ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
Kolluk Kuvvetleri Devrede
Mart 2025'te ABD'li yetkililer, Facebook ve Instagram reklamları üzerinden yürütülen bir Çin merkezli yatırım dolandırıcılığıyla bağlantılı 214 milyon dolarlık varlığa el konulduğunu açıkladı. Mağdurların, Çin'de bulunan kişiler tarafından WhatsApp grupları aracılığıyla sahte yatırım danışmanları gibi yönlendirildiği belirtildi. Meta Sözcüsü Andy Stone, Reuters'a yaptığı açıklamada Çin odaklı özel ekibin geçici olduğunu, şirketin dolandırıcılıkla küresel ölçekte mücadele ettiğini söyledi. Stone'a göre Meta, son 18 ayda Çinli iş ortakları aracılığıyla gönderilen 46 milyon reklamı, çoğu kullanıcıya ulaşmadan engelledi. Bu durum, dolandırıcılıkla mücadelenin ne kadar karmaşık ve çok yönlü olduğunu gösteriyor.
